Payame Noor University Iranian Journal of Health Psychology 2783-2686 8 4 2025 11 22 Comparison of the Effectiveness of Virtual Reality-Based Schema Therapy and Process-Oriented Cognitive Behavioral Therapy in Managing Post-Traumatic Stress Disorder in Individuals with Severe Physical Injuries مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی و درمان شناختی رفتاری فرایند مدار در مدیریت اختلال استرس پس از سانحه افراد مبتلا به آسیب‌های فیزیکی شدید 13240 10.30473/ijohp.2026.73784.1394 EN Vahedeh Usefpour Master of Clinical Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran. Iman Shahrokh Afshari Master of Science in Clinical Psychology, Faculty of Medical Sciences, Islamic Azad University, Urmia Branch, Urmia, Iran. Elahe Hojati Abed Department of Occupational Therapy, School of Rehabilitation Sciences, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. Journal Article 2025 03 13 <strong>Objective:</strong> Individuals with severe physical injuries often face significant psychological challenges, including anxiety, depression, and post-traumatic stress disorder (PTSD), which complicate their recovery process. Recognizing the need for targeted interventions, this study aimed to compare the effectiveness of virtual reality-based schema therapy (VRST) and process-oriented cognitive behavioral therapy (PB-CBT) in managing PTSD among these individuals.<br /><strong>Method:</strong> The study addressed a gap in the literature by focusing on the unique demands of a military and clinical population in a challenging recovery context. A quasi-experimental design with a pretest, a posttest, and a control group was employed. The statistical population consisted of patients visiting the Shafieieh Clinic in Zanjan, Iran. Sixty individuals diagnosed with PTSD (based on DSM-5 criteria) were selected through convenience sampling and then randomly assigned to three groups: 20 participants received VRST, 20 received PB-CBT, and 20 formed a control group (waiting for treatment). Using a validated PTSD checklist,  pretest and posttest assessments were conducted, ensuring reliable measurement of symptom changes.<br /><strong>Results:</strong> The findings indicated that both treatment groups demonstrated significant improvements in PTSD symptoms compared to the control group (p < 0.05); however, no statistically significant difference was observed between the VRST and PB-CBT groups (p>0.05).<br /><strong>Conclusion:</strong> The study underscores the importance of employing innovative, technology-enhanced interventions in managing trauma-related disorders and provides a basis for further research to explore the nuances of these therapeutic models. افراد مبتلا به آسیب‌های جسمی شدید اغلب علاوه بر محدودیت‌های فیزیکی، با چالش‌های روان‌شناختی مانند اضطراب، افسردگی و PTSD مواجه‌اند که بهبودی را دشوارتر می‌کند. این مطالعه با هدف مقایسه اثربخشی طرحواره‌درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی و درمان شناختی-رفتاری فرآیندمدار در مدیریت PTSD انجام شد. پژوهش از نوع شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون – پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل افراد مراجعه‌کننده به کلینیک شفیعیه زنجان بود که از میان آن‌ها 60 نفر به روش در دسترس انتخاب و به‌طور تصادفی به سه گروه تقسیم شدند: گروه طرحواره‌درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی (20 نفر)، گروه درمان شناختی-رفتاری فرآیندمدار (20 نفر) و گروه کنترل (بدون درمان). ابزارهای پژوهش شامل فهرست اختلال PTSD و پروتکل‌های درمانی مربوطه بود. نتایج نشان داد که تفاوت معناداری بین نمرات دو گروه درمانی وجود ندارد (05/0p>)، اما هر دو گروه درمانی نسبت به گروه کنترل بهبود معناداری داشتند (05/0p<). در نتیجه، اثربخشی دو روش درمانی تفاوت چشم‌گیری ندارد.